ทั่วไป

เศรษฐกิจพอเพียงกับพลังอำนาจชาติ

เศรษฐกิจพอเพียงในระดับประเทศยังมีปัจจัยที่ต้องพิจารณาอีกประการหนึ่งคือพลังอำนาจของชาติ โดยเฉพาะพลังอำนาจด้านเศรษฐกิจจำเป็นจะต้องรักษาสถานภาพไม่ให้ล้ำหน้าหรือล้าหลังพลังอำนาจของชาติในด้านอื่นๆ หรือเรียกว่าการรักษาสมดุลของพลังอำนาจของชาติโดยใช้พลังอำนาจด้านเศรษฐกิจเป็นแกนนำและใช้พลังอำนาจด้านอื่นสนับสนุน

ซึ่งนอกเหนือจากต้องพิจารณาพลังอำนาจของชาติแล้วยังจำเป็นจะต้องพิจารณาถึงปัจจัยพลังอำนาจของชาติด้วย เนื่องจากปัจจัยพลังอำนาจของชาติเป็นสิ่งที่จับต้องได้ยากหรือเป็นนามธรรม หากต้องปฏิบัติให้เป็นรูปธรรมแล้วยังต้องพิจารณาแนวทางด้านเศรษฐกิจในรูปของปัจจัยพลังอำนาจของชาติอีกด้วยซึ่งปัจจัยพลังอำนาจของชาติที่เกี่ยวข้องกับพลังอำนาจด้านเศรษฐกิจและถือเป็นปัจจัยหลักคือ ปัจจัยพลังอำนาจด้านภูมิศาสตร์ ปัจจัยพลังอำนาจด้านภาวะประชากร ปัจจัยพลังอำนาจด้านทรัพยากรธรรมชาติ ปัจจัยพลังอำนาจด้านลักษณะประจำชาติ ปัจจัยพลังอำนาจด้านวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี การพลังงานและสิ่งแวดล้อม ปัจจัยพลังอำนาจด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและการทูต และปัจจัยพลังอำนาจด้านการศึกษา ทั้งนี้ยังต้องใช้พลังอำนาจด้านอื่นๆ สนับสนุน เพื่อให้ระบบเศรษฐกิจแบบสังคมแบ่งปันมีความสมบูรณ์โดยใช้ปัจจัยพลังอำนาจของชาติด้านอื่นๆ (ปัจจัยสนับสนุน) ในเรื่อง ปัจจัยพลังอำนาจด้านความเชื่อ ศาสนา จริยธรรม และความจงรักภักดี ปัจจัยพลังอำนาจด้านกำลังทหาร ปัจจัยพลังอำนาจด้านเศรษฐกิจ และปัจจัยพลังอำนาจด้านอุดมการณ์ของชาติและภาวะผู้นำ ดังมีรายละเอียดต่อไปนี้

         ปัจจัยหลัก ประกอบด้วย

  1. 1. สภาพทางภูมิศาสตร์ในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

สภาพทางภูมิศาสตร์เป็นสิ่งจำเป็นและเป็นปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญที่สุดประการหนึ่งของกำลังอำนาจแห่งชาติสภาพหรือลักษณะทางภูมิศาสตร์มีส่วนสำคัญในการทำให้เกิดอิทธิพลหรืออาจก่อให้เกิดความได้เปรียบหรือเสียเปรียบในระหว่างประเทศสภาพทางภูมิศาสตร์ที่มีความสำคัญในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติที่จะต้องนำมาศึกษาพิจารณาได้แก่ ที่ตั้ง (Location) ขนาด (Size) รูปร่าง (Shape) ลักษณะภูมิประเทศ (Topography) ลักษณะภูมิอากาศ (Climate) และพรมแดน (Boundary)

 

  1. 2. ประชากรในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             ดังเป็นที่เข้าใจและยอมรับกันแล้วว่าทรัพยากรมนุษย์หรือประชากรหรือพลเมืองของประเทศเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดโดยเฉพาะอย่างยิ่งประชากรที่มีคุณภาพ (Knowledge Citizen) จะเป็นกำลังสำคัญที่สุดที่จะเสริมสร้างกำลังอำนาจให้กับประเทศชาติให้มีศักยภาพในการแข่งขันระหว่างประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนั้นภาวะการณ์ดำรงอยู่ของชาติหรือของประเทศเกิดขึ้นและดำรงอยู่ได้ด้วยการรวมตัวกันอย่างเหนียวแน่นของประชาชนส่วนใหญ่ที่ต้องยอมรับในกฎเกณฑ์และกติกาของสังคมที่อยู่ร่วมกันหากเมื่อใดที่กลุ่มประชาชนเหล่านี้ไม่ยอมรับในกติกาที่เป็นอยู่และแยกตัวออกเป็นกลุ่มพรรคพวกเป็นกลุ่มๆ แล้วความเป็นชาติจะได้รับความกระทบกระเทือนและไม่อาจจะดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงต่อไป

 

  1. 3. ทรัพยากรธรรมชาติในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             ทรัพยากรธรรมชาติ (Natural Resources) หมายถึง สิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติและให้คุณประโยชน์ต่อมนุษย์ตามความสามารถทางวิทยาการโดยรวมทั้งสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิตซึ่งธรรมชาติเป็นผู้สร้างเราแบ่งทรัพยากรธรรมชาติตามลักษณะการคงอยู่ออกได้เป็น 3 ชนิด คือ ทรัพยากรที่ใช้แล้วไม่รู้จักหมดสิ้น (Non – Exhausting Natural Resources) เช่น อากาศน้ำแสงแดด เป็นต้น ทรัพยากรที่ใช้แล้วจะทดแทนได้ (Renewable Natural Resources) คือ สิ่งที่ใช้ไปแล้วสามารถทดแทนได้ในระยะสั้นหรือระยะยาวเช่นป่าไม้สัตว์ดินเป็นต้น และทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไป (Exhausting Natural Resources) คือสิ่งที่ใช้แล้วจะหมดไปโดยไม่สามารถเกิดทดแทนได้บางชนิดอาจเกิดทดแทนได้แต่ต้องใช้ระยะเวลาเป็นล้านๆ ปีซึ่งถือว่านานเกินไปยากที่จะให้เกิดประโยชน์ในชั่วอายุเราจึงถือว่าไม่สามารถทดแทนได้เช่น น้ำมันปิโตรเลียม ถ่านหิน แร่ธาตุก๊าซธรรมชาติ เป็นต้น แต่ถ้าแบ่งประเภทของทรัพยากรธรรมชาติในเชิงพาณิชย์ที่อยู่ในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติในปัจจุบันที่สำคัญสามารถแบ่งออกได้เป็น 5 ประเภท คือ ทรัพยากรน้ำและแหล่งน้ำ ทรัพยากรดินและที่ดิน ทรัพยากรป่าไม้ ทรัพยากรธรณีและพลังงาน และทรัพยากรทางทะเล

 

  1. 4. ลักษณะประจำชาติในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             ลักษณะประจำชาติหรือลักษณะนิสัยประจำชาติ (National Character) หมายถึง ลักษณะในการคิดการแสดงความรู้สึกและการกระทำของประชาชนในชาติโดยรวมเป็นสิ่งที่สืบต่อกันมาทางสายโลหิตตามเชื้อชาติและเผ่าพันธุ์มักเป็นผลมาจากสภาพแวดล้อมในการดำรงชีวิตความเป็นอยู่การฝึกอบรมวัฒนธรรมการเลียนแบบประสบการณ์ฯลฯ การมีชีวิตอยู่และเติบโตในสังคมเดียวกันทำให้ประชากรมีความรู้สึกนึกคิดและการประพฤติปฏิบัติเป็นไปในแนวทางเดียวกัน ดังนั้นลักษณะประจำชาติจึงอาจดูได้จากการประพฤติปฏิบัติของคนส่วนใหญ่ในชาติซึ่งถือกำเนิดอยู่ในประเทศนั้นเป็นการประพฤติปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอและสืบทอดกันมาจนเป็นที่ยอมรับว่าเป็นลักษณะประจำชาตินั้นๆ

 

  1. 5. วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             ปัจจุบันเรื่องของวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีโดยเฉพาะอย่างยิ่งเทคโนโลยีสารสนเทศนับว่าเป็นปัจจัยที่มีบทบาทสำคัญต่อชีวิตประจำวันและต่อความเจริญก้าวหน้าและต่อขีดความสามารถในการพัฒนาประเทศในทุกๆ ด้าน ประเทศที่พัฒนาแล้วต่างก็ได้มีการนำเอาวิทยาการสมัยใหม่ทางวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีมาเป็นปัจจัยเพื่อเสริมสร้างความทันสมัยความรู้ความสามารถและสร้างความได้เปรียบของประเทศในเวทีการแข่งขันระหว่างประเทศจนเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปว่าในทศวรรษที่ผ่านมานั้นวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีมีอิทธิพลอย่างสูงในการปรับเปลี่ยนวงจรชีวิตของคนในประเทศและในสังคมโลกโดยรวม ทั้งในด้านของสังคม เศรษฐกิจ การเมืองและแม้แต่การทหารหรือการป้องกันประเทศ

 

  1. 6. ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและการทูตในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             คำว่า “การทูต” หรือ “Diplomacy” ได้มีผู้ให้คำนิยามไว้หลายอย่างแต่คำนิยามที่เห็นว่าง่ายและน่าจะเหมาะสมได้แก่ คำนิยาม Sir Ernest Satow ซึ่งได้กล่าวไว้ในหนังสือ A Guideto Diplomatic Practice ว่า “การทูต” คือการใช้สติปัญญาและไหวพริบปฏิภาณในการดำเนินความสัมพันธ์ทางราชการระหว่างรัฐบาลของประเทศเอกราช” หรือหากจะกล่าวโดยย่อก็คือ การดำเนินกิจการระหว่างรัฐโดยสันติวิธีเพื่อรักษาความสัมพันธ์อันดีระหว่างประเทศ การดำเนินกิจการระหว่างรัฐจะเป็นไปตามนโยบายต่างประเทศตามวัตถุประสงค์ของชาติเพื่อผลประโยชน์ของประเทศเป็นสำคัญผลประโยชน์ของประเทศกล่าวโดยทั่วไปจะได้แก่ ความปลอดภัยของชาติความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ การขยายกำลังอำนาจและเกียรติภูมิของชาติ ทั้งนี้โดยใช้การทูตซึ่งเป็นเครื่องมือประการหนึ่งในบรรดาเครื่องมืออื่นๆ ที่มีอยู่ในการดำเนินการระหว่างรัฐหรือในการดำเนินการทางการเมืองระหว่างประเทศ

 

  1. 7. การศึกษาในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             การที่จะพัฒนาประเทศให้เจริญรุ่งเรืองมีอำนาจมีความมั่นคงปลอดภัยในทุกๆ ด้านทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคมวัฒนธรรม การเมืองการปกครองและการทหารได้นั้นขึ้นอยู่กับความสามารถและคุณภาพของประชากรในชาติความสามารถและคุณภาพของประชากรก็ขึ้นอยู่กับการศึกษา การศึกษาจึงเป็นส่วนที่มีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่ง ทั้งนี้เพราะการศึกษาเป็นกระบวนการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เป็นการถ่ายทอดวัฒนธรรมเป็นการสร้างภูมิปัญญาให้แก่สังคมเป็นส่วนที่จะช่วยเสริมสร้างความรู้ทักษะและทัศนคติให้มนุษย์รู้จักตนเองตลอดจนสังคมสภาพแวดล้อมที่สัมพันธ์กับตนสามารถนำความรู้ความเข้าใจมาแก้ไขปัญหาต่างๆ และพัฒนาสังคมประเทศชาติไปในทิศทางที่พึงประสงค์ การศึกษาจึงเป็นรากฐานและเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาการเมืองเศรษฐกิจสังคมและวัฒนธรรมของประเทศ

 

ปัจจัยสนับสนุน ประกอบด้วย

  1. 1. ความเชื่อ ศาสนา จริยธรรม และความจงรักภักดีในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

ความเชื่อศาสนาจริยธรรมและความจงรักภักดีเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติที่ผสมผสานอยู่ในปัจจัยภาวะประชากร เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความรู้สึกนึกคิดและพฤติกรรมของมนุษย์มีผลต่อคุณภาพของประชากรและอุดมการณ์ของชาติอีกทั้งยังสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการศึกษาสภาวะของสังคมการแก้ไขปัญหาสังคมตลอดจนการกำหนดแนวทางในการดำเนินชีวิตและการแก้ปัญหาต่างๆ ในสังคมได้เป็นอย่างดี

 

  1. 2. กำลังทหารในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             ในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของชาติหรือการป้องกันประเทศจากการรุกรานทั้งจากภายในและภายนอกประเทศนั้น สิ่งแรกที่จะต้องคำนึงถึงก็คือ กำลังอำนาจแห่งชาติด้านการทหาร จึงนับได้ว่ากำลังอำนาจแห่งชาติทางด้านการทหารเป็นปัจจัยหลักหรือเป็นเครื่องมือที่สำคัญของรัฐในการปกป้องคุ้มครองชาติให้อยู่รอดปลอดภัยรวมทั้งการที่ประชาชนจะสามารถประกอบอาชีพและพัฒนาประเทศโดยไม่กังวลภัยอันตรายใดๆ

 

  1. 3. การเศรษฐกิจในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

             การเปลี่ยนแปลงฐานะทางเศรษฐกิจของประเทศจากบางช่วงเวลาที่มีความแข็งแกร่งมีความเจริญรุ่งเรืองมาสู่ความชะงักงันความถดถอยจนในที่สุดเป็นความตกต่ำทางเศรษฐกิจก่อนที่จะฟื้นตัวซึ่งเรียกว่าเป็นวัฏจักรทางธุรกิจนั้น ผลของการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวย่อมส่งผลกระทบต่อกำลังอำนาจแห่งชาติและความมั่นคงของประเทศในทุกด้านรวมทั้งประชาชนทุกหมู่เหล่าอย่างทั่วถึงดังจะเห็นได้จากเหตุการณ์ในอดีตที่ผ่านมาโดยตลอด เช่น ภาวะวิกฤตทางเศรษฐกิจในปี 2540 ได้ส่งผลให้กำลังอำนาจแห่งชาติในทุกๆ ด้านอ่อนแอลง

 

  1. 4. อุดมการณ์ของชาติและภาวะผู้นำในฐานะเป็นปัจจัยกำลังอำนาจแห่งชาติ

                  อุดมการณ์ คือ ความคิดหรือทัศนะที่แสดงออกมาในรูปบ่งชี้ถึงลักษณะค่านิยมของบุคคลในเรื่องที่เกี่ยวกับคนและสภาพแวดล้อมในสังคมโดยความคิดหรือทัศนะนั้นๆ จะต้องประกอบด้วยความรู้สึกตระหนักในการแสดงออกของคนต่อความเชื่อในสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยที่สิ่งนั้นอาจไม่ใช่ข้อเท็จจริงและก็ไม่จำเป็นจะต้องเป็นข้อเท็จจริงเสมอไปแต่ในสายตาของผู้มองถือว่าเป็นความจริงหรือเชื่อว่าควรจะเป็นความจริง ดังนั้นอุดมการณ์ของชาติก็คือเรื่องสัจจะทั้งยังมีทัศนคติค่านิยมและมองเห็นประโยชน์ร่วมกันในสัจจะอันนั้นมีความรู้สึกตระหนักดีว่าจะต้องยึดถือสัจจะนั้นๆ ไว้เป็นสรณะ เช่น ยึดมั่นว่า “ชาติย่อมเหนือกว่าสิ่งอื่นใด” ก็จะกระทำไปเพื่อชาติทั้งสิ้นดังนี้ เป็นต้น